| تبیین چارچوب نظری ابعاد معرفتی-زبانی در کتاب‌های درسی عربی ایران بر پایۀ رویکردهای یادگیری شناختی |
| کد مقاله : 1168-ARCONF6 (R1) |
| نویسندگان |
|
محمود قصری *1، مریم اسمعیل‌نژاد2 1استادیار، گروه آموزش زبان وادبیات عرب، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی889-14665 تهران، ایران. 2دانشگاه فردوسی مشهد |
| چکیده مقاله |
| کتاب‌های درسی زبان عربی، از مهم‌ترین ابزارهای تحقق اهداف آموزش این زبان در نظام آموزشی ایران به‌شمار می‌روند؛ ازاین‌رو، تحلیل آن‌ها از منظر رویکردهای شناختی می‌تواند کیفیت فرآیند یاددهی–یادگیری را به طور چشمگیری ارتقا بخشد. پژوهش حاضر با هدف تبیین چارچوب نظری ابعاد معرفتی‌ـ‌زبانی و نیز بررسی نحوه بازنمایی این ابعاد در کتاب‌های درسی زبان عربی مدارس ایران مورد واکاوی قرار گرفت. این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار اجرا گردید. جامعۀ پژوهش شامل کتاب‌های درسی عربی دورۀ متوسطه بود که با روش نمونه‌گیری هدفمند، کتاب‌های عربی پایه‌های هفتم و دوازدهم رشتۀ ادبیات و علوم انسانی، به‌عنوان دو نقطۀ آغاز و پایان مسیر آموزشی، مورد مطالعه قرار گرفتند. چارچوب نظری این پژوهش، بر پایۀ تلفیق رویکردهای پردازش اطلاعات، ساخت‌گرایی شناختی و نظریۀ بارشناختی طراحی شد و براساس آن، شش بُعد معرفتی‌ـ‌زبانی استخراج گردید. یافته‌ها نشان می‌دهند که کتاب‌های مورد مطالعه، از الگوی نسبتاً منسجمی در مولفه‌هایی نظیر رمزگذاری تدریجی، تثبیت یادگیری، معناپردازی و مدیریت بار شناختی پیروی می‌کنند؛ به‌گونه‌ای که فرآیند یادگیری در این منابع، سیری تحولی از بازنمایی‌های عینی و تصویری در پایۀ هفتم به سمت پردازش متنی-گفتمانی در پایۀ دوازدهم را طی می‌کند. بااین‌وجود، ظرفیت‌های شناختی این منابع آموزشی، به‌ویژه در مؤلفه‌هایی نظیر کشف خودگردان قواعد، حل مسئلۀ زبانی، تولید مستقل زبانی و انتقال آموخته‌ها، هنوز به‌طور کامل به کار گرفته نشده است. درنتیجه، چارچوب ارائه شده در این پژوهش می‌تواند زمینه‌ساز رویکردی شناخت‌محور در تحلیل و بازطراحی کتاب‌های درسی عربی و بستری برای طراحی فعالیت‌های یادگیری عمیق‌تر در برنامه‌های درسی آینده باشد. |
| کلیدواژه ها |
| ابعاد معرفتی ـ زبانی، کتاب‌های درسی عربی، رویکردهای شناختی، پردازش اطلاعات، ساخت‌گرایی شناختی، نظریۀ بار شناختی. |
| وضعیت: پذیرفته شده |
